Orizontio720X90

Το Αγριοκούνελο Oryctolagus cuniculus

Kingdom: Animalia
Phylum: Chordata
Subphylum: Vertebrata
Class: Mammalia
Order: Lagomorpha
Family: Leporidae
Genus: Oryctolagus
Species: Oryctolagus cuniculus

Το Αγριοκούνελο (cuniculus Oryctolagus), είναι ένα από τα δυο βασικά είδη λαγόμορφων που συναντούμε στην χώρα μας και κατά κύριο λόγο στα νησιά μας. Θεωρείται ο πρόγονος των εκτρεφώμενων κουνελιών που σήμερα υπολογίζονται σε περίπου 80 ποικιλίες.
Κατά την εποχή των τελευταίων παγετώνων οι πληθυσμοί των αγριοκούνελων είχαν περιοριστεί στην ιβηρική χερσόνησο και τις μικρές περιοχές της Γαλλίας και της βορειοδυτικής Αφρικής αλλά λόγω της ανθρώπινης δράσης και της προσαρμοστικότητας τους, το είδος υπάρχει σήμερα σε κάθε ήπειρο, εκτός από την Ασία και την Ανταρκτική. Τα αγριοκούνελα είναι αρκετά διαδεδομένα στη δυτική Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένων και των Βαλεαρίδων Νήσων, της Κορσικής, της Σαρδηνίας, της Σικελίας και στα βρετανικά νησιά. Βρίσκονται επίσης στη βόρεια Αφρική και έχουν εισαχθεί στην Αυστραλία, τη Νέα Ζηλανδία και την Βόρια και τη Νότια Αμερική.
Η πληθυσμιακή του ανάπτυξή είναι πλέον τόσο μεγάλη που σε πολλές χώρες θεωρείται επιβλαβές. Στην Μ. Βρετανία π.χ. εισήχθη από τους Νορμανδούς στο 12ο αιώνα για το κρέας και τη γούνα του. Οκτώ αιώνες μετά, τα αγριοκούνελα προξενούν τόσο μεγάλες καταστροφές στην  Μ. Βρετανία, σε σημείο να ξοδεύονται εκατομμύρια λίρες για να ελέγξουν τους πληθυσμού τους.

Περιγραφή:

Το αγριοκούνελο είναι μικρότερο από τον λαγό, και έχει κοντύτερα αυτιά. Έχει στρογγυλωπό σώμα, αυτιά μακριά 6 έως 7 εκατ., μακριά οπίσθια πόδια και κοντή φουντωτή ουρά 4 έως 8 εκατ. Το συνολικό μήκος ενός ενήλικου μαζί με την ουρά, κυμαίνεται από 38 έως 53 εκατ. το ύψος 16-18εκατ, ενώ το βάρος του από 0,7 έως 2 κιλά. Η γούνα του είναι γκριζωπή με ελαφρές κίτρινες αντανακλάσεις στην πλάτη, πυρινόξανθη στον αυχένα και υπόλευκη στην κοιλιά και την εσωτερική πλευρά των ποδιών. Τα αυτιά είναι τελείως γκρίζα και η ουρά του καφετιά πάνω και άσπρη από κάτω.

Βιότοπος:

Ο βιότοπος του αγριοκούνελο είναι οι ξηρές και αμμώδεις περιοχές, οι παράκτιες ζώνες, οι χέρσες (ακαλλιέργητες) εκτάσεις και τα ανοικτά λιβάδια, ενώ αποφεύγει τα δασώδη βουνά. Και οι καλλιεργήσιμες εκτάσεις οι οποίες όμως πλέων λόγω των σύγχρονων τεχνικών οργώματος, καταστρέφουν τα λαγούμια τους και έτσι δεν θεωρούνται πια ως μέρος του βιοτόπου του.

Διατροφή:

Τα κουνέλια είναι αποκλειστικά χορτοφάγα, τρέφονται με ένα αρκετά ευρύ φάσμα από την άγρια βλάστηση όπως χλόες, φύλλα, οφθαλμούς και φλοιού δέντρων, άλλα και ρίζες, καθώς και από τις διάφορες γεωργικές καλλιέργειες όπως, των δημητριακών, των λαχανικών, κλπ. Το χειμώνα, τρέφονται με χλόες, βολβούς και φλοιούς βλαστών ενώ επαν-λαμβάνουν τα περιττώματά τους τόσο κατά το διάστημα με λίγη τροφή, αλλά και για το θρεπτικό όφελος όπου λαμβάνουν από τα περιττώματα τους τα οποίας είναι πλούσια σε διάφορα αμινοξέα και βιταμίνες.

Αναπαραγωγή:

Τα κουνέλια είναι γνωστά για την αναπαραγωγική τους ικανότητά, ζευγαρώνουν καθ' όλη τη διάρκεια του έτους, με μεγαλύτερη παρατηρημένη αύξηση των γεννών κατά το διάστημα μεταξύ του Φεβρουαρίου και του Αυγούστού. Κατά το διάστημα της αναπαραγωγής τα αρσενικά επιδίδονται σε βίαιες συγκρούσεις για την κατάκτηση των θηλυκών, με αποτέλεσμα σοβαρούς τραυματισμούς και ακρωτηριασμούς των αντιμαχόμενων.
Η κύηση διαρκεί περίπου 28-33  ημέρες, και γεννούν από 3 έως 12 με πλέον σύνηθες τα 5-6 νεογνά. Οι νεογνοί γεννιούνται γυμνοί, τυφλοί και εξαιρετικά αδύνατοι. Είναι λίγο μικρότερα από του λαγού έχουν καφέ-πρασινωπό χρώμα όταν γεννιούνται και όταν γίνονται μιας ημέρας το χρώμα τους αλλάζει σε καφέ ανοικτό-μπεζ, ενώ το πρώτο τρίχωμα τους το αποκτούν στις δέκα ημέρες από την γέννηση τους.
 Οι νεογνοί γεννιούνται σε ειδικά διαμορφωμένα λαγούμια με μήκος σχεδόν το 1 μέτρο και τα οποία η μητέρα έχει φροντίσει να είναι στρωμένα με ξέρα χόρτα και τρίχες από την γούνα της. Τα λαγούμια αυτά βρίσκονται σε απόσταση ασφαλείας από την κυρία αποικία, κυρίως για τον φόβο των αρσενικών. Η μητέρα επισκέπτεται τη φωλιά για να θηλάσει τα μικρά της, για λίγα μόνο λεπτά κάθε ημέρα, αλλά το γάλα της είναι εξαιρετικά πλούσιο. Τα νεογνά απογαλακτίζονται μετά από 28 ημέρες και είναι έτοιμα να εγκαταλείψουν την φωλιά στις 3ης εβδομάδες, ενώ και αυτά με την σειρά τους θα είναι σεξουαλικά ώριμα σε περίπου τέσσερις μήνες.
Τα θηλυκά έχουν το μοναδικό χάρισμα της διπλής μήτρας! Δηλ. ενώ είναι ετοιμόγεννα, μένουν πάλι έγκυα στην άλλη μήτρα, μπορούν έτσι να έχουν αρκετές γέννες ετησίως, αν και λόγο διαφόρων περιβαλλοντικών ή κοινωνικών πιέσεων, οι αποβολές των εμβρύων είναι αρκετά συνηθισμένες.

Κύκλος ζωής  Κοινωνική δομή και Συμπεριφορά:

 Τα αγριοκούνελα ζουν σε οικογενειακές ομάδες που περιλαμβάνουν μέχρι και 25 άτομα, κάτω από αυστηρή ιεραρχία την οποία έχει ένα κυρίαρχο ζευγάρι. Η ομάδα σκάβει λαγούμια με πολυάριθμες εισόδους που συνδέονται μεταξύ τους. Συνήθως αυτές οι αποικίες γίνονται σε περιοχές με σχετική κλίση, όπως αναχώματα ή βουνοπλαγιές. Οι αποικίες αυτές περιλαμβάνουν ένα δαιδαλώδες σύστημα λαγουμιών και σηράγγων και τις οποίες κατασκευάζουν με τη βοήθεια των ισχυρών νυχιών που έχουν στα μπροστινά πόδια. Οι σήραγγες αυτές μπορούν να φτάσουν σε μήκος και τα 12m. Στο τέλος της σήραγγας βρίσκετε η φωλιά, η οποία είναι στρωμένη με ξερά χόρτα και τρίχες.
Όλες οι δραστηριότητες τους κινούνται γύρω από αυτές τις αποικίες και οι οποίες οριοθετούνται με διαφορά σημάδια όπως τα απορρίμματα τους. Κάθε παρείσακτος κυνηγιέται ανελέητα, ενώ το κυρίαρχο αρσενικό αναλαμβάνει την φύλαξη τόσο της περιοχής, όσο και της ομάδας. Γύρω από αυτές τις αποικίες τα αγριοκούνελα θα βγουν αργά το απόγευμα για αναζήτηση τροφή, και θα επιστρέψουν πίσω πριν την ανατολή του Ήλιου. Η απομάκρυνση τους από την αποικία περιορίζετε στο ανώτερο στα 500 μέτρα και κατά το διάστημα της βοσκής τους, κάποια ζώα αναλαμβάνουν τον ρολό του σκοπού όσο τα υπόλοιπα βόσκουν. Το αγριοκούνελο είναι ζώο που έχει μάθει να επιζεί κάτω από τις πλέον δύσκολες συνθήκες έλλειψης νερού και τροφής, ενώ ταυτόχρονα διαθέτει και εξαιρετικές δυνατότητες φυγής, σε περίπτωση κινδύνου μπορεί να φτάσει σε ταχύτητα και τα 38 km/h. Τα αγριοκούνελα ζουν έως και 10 χρόνια αν και τα ποσοστά θνησιμότητας στο πρώτο έτος της ζωής τους υπερβαίνουν συχνά 90%.





Εχθροί:

Το αγριοκούνελο αποτελεί έναν από τους πλέον βασικούς κρίκους της διατροφικής αλυσίδας και κατά συνέπεια έχει πολυάριθμους εχθρούς. Εχθροί του  είναι σχεδόν όλοι οι εδαφόβιοι άρπαγες αλλά και τα αρπακτικά πτηνά όπως τα γεράκια και οι κουκουβάγιες.

Οικονομική σημασία για τους ανθρώπους:

Η οικονομική διάσταση του αγριοκούνελου έχει και θετικά και αρνητικά στοιχεία, στα αρνητικά καταγράφονταί η ραγδαία εξάπλωση του και η ζημίες τις οποίες κάνει στις καλλιέργειες, αλλά και στην χορτονομή, ειδικά δε σε περιοχές που η χορτονομή είναι απαραίτητη για τα διάφορα εκτρεφόμενα ζώα. Στα αρνητικά ακόμα μπορούν να καταλογιστούν και τα εκατομμύρια των δολαρίων που ξοδεύονται ετησίως στις χώρες όπως η Αυστραλία, η Νέα Ζηλανδία, η Μεγάλη Βρετανία, κ.α. στην προσπάθεια να ελεγχθούν και να περιοριστούν οι πληθυσμοί τους.
Στα θετικά θα κατατάσσαμε το ότι το αγριοκούλενο αποτελεί σε πολλά κράτη της Ευρώπης, ένα από τα πλέον δημοφιλή θηράματα. Αλλά και το ότι λόγο της αναπαραγωγικής του ικανότητας, έχει γίνει χρήσιμο πρότυπο για τη μελέτη της ανθρώπινης εγκυμοσύνης και της εμβρυϊκής ανάπτυξης. Ακόμα και το ότι στην ιατρική έρευνα χρησιμοποιείται ως πειραματόζωο, στις δοκιμές διαφόρων χημικών ουσιών.

Διάφορα σχόλια:

Κατά το διάστημα έξαρσης των εξερευνητικών ταξιδιών μεγάλος αριθμός αγριοκούνελων αφέθηκαν σε εκατοντάδες νησιά ως πηγή τροφής για τα επερχόμενα ταξίδια των πρώτων θαλασσοπόρων, αυτή βεβαία η τακτική πολλές φορές είχε καταστρεπτικές συνέπειες για τις οικολογίες των νησιών.
Στην Αυστραλία εκτιμάται ότι υπάρχουν πάνω από 20 εκατομμύρια αγριοκούνελα, με τρομακτικά αποτελέσματα στην χλωρίδα της χώρας. Ένα νέο κεφάλαιο στον πόλεμο ενάντια στο κουνέλι άρχισε από την δεκαετία του '50, με την εισαγωγή της myxomatosis, μιας νόσου εξαιρετικά επιδημική για τα αγριοκούνελα. Τα αγριοκούνελα όμως που επέζησαν βαθμιαία έγιναν ανθεκτικότερα και τελικώς οι πληθυσμοί τους αυξάνονται, μιας και σταδιακά αποκτούν ανοσία στον ιό της myxomatosis.


(πρώτη δημοσίευση Ιούνιος 2004 www.kinigotopos.gr)